Het is kwart over zes, nog donker. Je moeder van 88 staat op om naar de wc te gaan, zoekt met haar voet naar haar pantoffel en stapt op de rand van het kleedje in de gang. Meer is er niet nodig. Een heup, een ziekenhuisbed, en in een deel van de gevallen komt ze niet meer thuis. Over precies dat moment gaat valpreventie bij ouderen.
Dat gebeurde vorig jaar 7.810 keer met dodelijke afloop. Zoveel mensen overleden in 2025 doordat ze per ongeluk vielen, struikelden of uitgleden, meldt het CBS. Dat zijn er 480 meer dan in 2024 en gemiddeld ruim 21 per dag. Een val is daarmee de vaakste oorzaak van niet-natuurlijk overlijden in Nederland.
Het is niet alleen vergrijzing, zegt het CBS zelf
De makkelijke verklaring is: er zijn meer ouderen, dus meer vallen. Dat klopt, maar het is maar een deel. Het CBS rekent de cijfers van oudere jaren om naar de leeftijdsopbouw van 2025. Dan haal je de vergrijzing eruit. En dan nog stijgt het aantal valdoden per 100.000 inwoners al vijftien jaar lang elk jaar.
| Jaar | Vrouwen per 100.000 | Mannen per 100.000 |
|---|---|---|
| 2000 | 18,4 | 15,5 |
| 2010 | 19,1 | 18,3 |
| 2015 | 26,5 | 22,2 |
| 2020 | 38,0 | 26,5 |
| 2024 | 51,3 | 31,7 |
| 2025 (voorlopig) | 52,7 | 33,5 |
Reken het na. Bij vrouwen ging het van 26,5 in 2015 naar 52,7 in 2025. Dat is bijna een verdubbeling in tien jaar, met de vergrijzing er al uit gerekend. Bij mannen ging het in dezelfde tien jaar van 22,2 naar 33,5, zo’n 50 procent meer.
De 90-jarige vrouw draagt de klap
Ruim drie kwart van de mensen die na een val overleden, 79 procent, was 80 jaar of ouder. Slechts 2 procent was jonger dan 60. Vrouwen zijn de meerderheid: bij de 80- tot 90-jarigen gaat het in 60 procent van de gevallen om een vrouw, bij de 90-plussers in 72 procent. De gemiddelde leeftijd bij overlijden was 87 voor vrouwen en 83 voor mannen.
| Groep | 2015 | 2025* | Factor |
|---|---|---|---|
| Vrouwen 90+ | 959,9 | 2.134,7 | 2,2x |
| Mannen 90+ | 1.187,5 | 1.852,3 | 1,6x |
| Vrouwen 80-90 | 237,9 | 431,2 | 1,8x |
Die 2.134,7 per 100.000 betekent: van alle vrouwen boven de 90 overleed vorig jaar ongeveer 1 op de 47 door een val. In 2015 was dat ongeveer 1 op de 104.
En de dodelijke gevallen zijn nog maar het topje. VeiligheidNL telde vorig jaar 124.000 65-plussers op de spoedeisende hulp na een val, 5.000 meer dan in 2024. Dat is er ongeveer één elke vier minuten.
Valpreventie ouderen: er is een aanpak, maar geen uitnodiging
Deze week is de Valpreventieweek, van 28 september tot en met 4 oktober. VeiligheidNL en het ministerie van VWS vragen 65-plussers om hun valrisico te testen. Er rijdt een “Ik sta sterk brigade” door het land die balanstests doet. Dat is niet het enige. Sinds 2023 loopt de landelijke Ketenaanpak Valpreventie, meldt TPO: 65-plussers met een verhoogd valrisico krijgen via onder meer de huisarts advies of een cursus, en VWS betaalt die aanpak structureel.
Het gat zit aan de voorkant. Die ketenaanpak begint pas als iemand al als risicopatiënt in beeld is. Kijk naar de griepprik: daar hoef je niet zelf aan te denken, vanaf 60 krijg je gewoon een uitnodiging. Voor valpreventie bestaat zo’n standaarduitnodiging op leeftijd niet. Wie nog nooit gevallen is of het niet bij de huisarts meldt, moet zelf, of via een oplettende dochter, ontdekken dat er een test is. Tegenover een cijfer dat bij vrouwen in tien jaar bijna verdubbelde, vinden wij dat te weinig. Valpreventie hoort een vaste uitnodiging te worden, niet alleen een week in september.
VeiligheidNL is daar zelf eerlijk over. “Preventie kost tijd en het zal wel een groot aantal jaren kunnen duren voordat de stijging gaat afvlakken”, zei valpreventie-expert Rozan van der Veen tegen de NOS, meldt TPO. De NOS schrijft dat VeiligheidNL vreest dat concreet resultaat nog jaren op zich laat wachten. Het is ook een reden om nu harder te duwen, niet zachter.
Niet elke val van een 94-jarige is te voorkomen
Een deel van deze sterfgevallen gaat over mensen die al heel kwetsbaar waren. Het CBS telt een overlijden mee als iemand binnen dertig dagen na een val overlijdt en complicaties zoals een heupbreuk de belangrijkste oorzaak zijn. Bij iemand van 94 met hartfalen is de val soms het laatste zetje, niet de echte oorzaak. Wie dit cijfer gebruikt om te zeggen dat 7.810 doden te voorkomen waren, zegt meer dan het CBS zegt.
Het cijfer bewijst ook niet waaróm het stijgt. Ouderen blijven langer thuis wonen, ook met meer aandoeningen en in een kwetsbare situatie, zei Van der Veen eerder tegen NU.nl. Dat is een keuze die veel ouderen zelf willen, en een keuze van het beleid; we schreven eerder over wat het RIVM over zorg thuis en in het verpleeghuis ziet, en over de eerste maanden na een verhuizing naar het verpleeghuis. Een hoger valcijfer is deels de prijs daarvan. Dat maakt valpreventie belangrijker, maar het maakt niet elke val een mislukking.
Tien minuten in de gang van je ouders
Dit weekend op visite? Kijk dan één keer bewust door de gang en de slaapkamer, liefst samen. Licht, schoenen en zicht noemt VeiligheidNL zelf; de kleedjes zijn onze toevoeging, want daar begon deze tekst mee.
- Losse kleedjes: weg, of met antislip vast. Vooral op de route van bed naar wc.
- Licht: een nachtlampje dat vanzelf aangaat in de gang of op de overloop.
- Schoenen en pantoffels: dicht aan de hiel, met stroeve zool.
- Zicht: wanneer was de laatste oogmeting?
- Doe samen de online valrisicotest van VeiligheidNL. Komt er een verhoogd risico uit, bespreek dat dan met de huisarts.
Dit is geen medisch advies; bij twijfel over medicijnen of duizeligheid is de huisarts de juiste plek. Wat zorg volgend jaar kost, staat in ons stuk over het eigen risico in 2027. Voor de online test en andere handige hulpmiddelen heb je alleen een telefoon of tablet nodig; alles over het 50plus web staat op de homepage.
Winter komt eraan, en dan stijgen de cijfers
Het CBS ziet de meeste dodelijke vallen in de wintermaanden en de minste in de zomer, vooral bij 80-plussers. Gladheid, donker, kortere dagen. De Valpreventieweek valt dus net goed: de weken erna zijn de weken die tellen. De definitieve cijfers over 2025 volgen later; de volgende grote meting is het CBS-cijfer over 2026, volgend jaar rond deze tijd. Blijft de lijn bij vrouwen van 90 plus doorstijgen, dan is duidelijk dat een test in september niet genoeg was.